سیاست بی‌سیاستی

یادداشت مهمان، کورش علیانی، فعال فرهنگی: سیاست پرپیچ‌وخم است و یکی از ساده‌ترین راه‌های فرار از سیاست مسئولانه، حرف زدن غیرمسئولانه درباره‌ سیاست است. کافی است جهان را کودکانه تصور کنیم: همه‌چیز تابع اراده‌ ما است و اراده‌ ما هم محدودیتی ندارد. لابد جایی دکمه‌ای هست که فقط باید پیدایش کرد و فشارش داد تا مشکل حل شود؛ سیاستمدار خوب هم کسی است که آن دکمه را می‌شناسد.

یک رئیس‌جمهور پیشین می‌گوید باید مشکل را حل کرد، درگیری را مهار کرد، تحریم را برداشت. این‌ها حرف‌های جذابی هستند، اما ایده و ابتکار نیستند؛ بیان خواسته و گاهی آرزو هستند. حل مسئله از جایی شروع می‌شود که بگوییم با چه ابزاری، در چه شرایطی، با چه هزینه‌ای و در برابر چه موانعی قرار است به مقصد برسیم. کسی که مقصد را نشان می‌دهد هنوز راه را پیدا نکرده است؛ حتی نشان نداده است که یافتن راه ممکن هست.

او از حل درگیری با گفت‌وگو حرف می‌زند. کارنامه‌اش اما عملا تنها دو گفت‌وگو با قدرت‌های جهانی است که هر دو بار طرف مقابل به اعتماد او و سرنوشت کشور ما ضربه زده است. او باز هم می‌تواند مذاکره را پیشنهاد کند، اما اول باید بگوید آن دو بار چرا شکست خورده است و این بار چه چیزی فرق کرده است. وقتی فقط می‌گوید مشکلات را باید با مذاکره حل کرد، من می‌فهمم هنوز با خودش هم گفت‌وگوی موفقی نکرده است. نقد کارنامه‌ی خود حاصل همین گفت‌وگو با خود است؛ نخستین مذاکره‌ای که هر مذاکره‌کننده‌ای باید از عهده‌اش برآید.

می‌گوید جنگ هم تصمیمی نیست که بدون موافقت مردم گرفته شود. اما جنگ همیشه تصمیم ما نیست. وقتی دشمن حمله کرده است، جنگ را ما انتخاب نکرده‌ایم؛ پاسخ دادن و تلاش برای بقا انتخاب ما در محدودیت شرایط موجود است.

ریشه‌ هر سه حرف یکی است: تصور جهانی که فقط ما در آن اراده و عاملیت و اثر داریم. اگر چیزی را بخواهیم، شدنی است؛ اگر ابزاری را انتخاب کنیم، شکست‌های قبلیش مهم نیست؛ اگر جنگی رخ دهد، لابد اختیار وقوعش هم با ما بوده است. یک جهان در حد تصویرهایی کودکستانی.

سیاست اما از جایی شروع می‌شود که بفهمیم جهان بیرون از اراده‌ ما هم وجود دارد. دیگران تصمیم می‌گیرند، واقعیت امر در برابر ما مقاومت می‌کند و ابزارها در مواردی شکست می‌خورند. اراده‌ی ما برای تغییر جهان به برنامه، تلاش، آزمون و بازبینی نیاز دارد، نه به غرق شدن در این خیال که او است که بر جهان حاکم است.